Góry i Pogórze Kaczawskie – Światowy Geopark UNESCO Kraina Wygasłych Wulkanów

Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów

Czym jest Geopark

Geopark to spójny obszar, który w zrównoważony sposób zwiększa ochronę i wykorzystanie dziedzictwa geologicznego i sprzyja dobrobytowi ekonomicznemu ludzi tam mieszkających.

W geoparku unikatowe dziedzictwo geologiczne służy jako filar promocji i rozwoju, jednak działalność geoparku nie ogranicza się do popularyzacji geologii. Celem geoparku jest również promocja dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców.

Czym nie jest Geopark

Choć nazwa “geopark” może się tak kojarzyć, nie jest on:

  • obszarem ochrony przyrody (jakimi są parki narodowe, krajobrazowe, rezerwaty). Na obszarach geoparku nie występują żadne prawne ograniczenia w swobodzie działalności gospodarczej, w tym wydobywczej.
  • parkiem rozrywki, np. dinoparkiem.
  • lapidarium/parkiem skał

Kto za tym stoi?

Utworzenie Geoparku w Krainie Wygasłych Wulkanów to oddolna, partnerska inicjatywa, w którą przez wiele lat aktywnie włączają się gminy Partnerstwa Kaczawskiego, nadleśnictwa, instytucje samorządowe, organizacje pozarządowe, biznes i mieszkańcy. Naszym celem jest to, aby region dynamicznie się rozwijał w oparciu o swoje dziedzictwo, krajobraz, tradycję i potencjał mieszkańców.

Zadanie koordynacji Geoparku powierzono Stowarzyszeniu Kaczawskiemu. Duży wkład w promocję i rozwój regionu, a także tworzenie marki Krainy Wygasłych Wulkanów ma Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania “Partnerstwo Kaczawskie”. Obydwa Stowarzyszenia realizują projekty i programy związane z ochroną i promocją dziedzictwa, edukacją, wspieraniem inicjatyw mieszkańców, rozwojem przedsiębiorczości.

Światowa Sieć Geoparków UNESCO

Do Światowej Sieci Geoparków UNESCO przynależy 213 geoparków  w 48 krajach Świata. W Polsce są obecnie trzy Geoparki UNESCO – transgraniczny Geopark Łuk Mużakowa, Geopark Świętokrzyski oraz Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów

Członkostwo w Sieci Geoparków umożliwia regionom dalszy zrównoważony rozwój, wspiera ochronę dziedzictwa geologicznego, umożliwia wymianę doświadczeń i kontaktów z innymi geoparkami na świecie, a także przyczynia się do promocji pośród krajowych i zagranicznych turystów.

Członkostwo w Sieci Geoparków to prestiż rozpoznawalnej na całym świecie marki UNESCO, jednak nie wiąże się z ono z dotacjami i dodatkowymi funduszami.

Dlaczego Geopark w Krainie Wygasłych Wulkanów?

Region Gór i Pogórza Kaczawskiego wyróżnia się spośród innych regionów w Polsce niezwykłą różnorodnością geologiczną, szczególnie ciekawe są skały i wzgórza będące pozostałością aż trzech okresów aktywności wulkanicznej. To z tego powodu region zwany jest Krainą Wygasłych Wulkanów.

Z nazwą tą identyfikuje się wielu mieszkańców oraz interesuje ona coraz większą liczbę turystów. Opieramy promocję naszego regionu na dziedzictwie geologicznym, dawnych wulkanach oraz różnorodności skał i minerałów występujących w okolicy. Najważniejsze jest jednak, że mamy silne partnerstwo między samorządami, nadleśnictwami, organizacjami pozarządowymi oraz biznesem, którego celem jest wspólne i spójne zarządzanie regionem.

Korzyści dla lokalnej społeczności oraz biznesu płynące z utworzenia Geoparku to przede wszystkim wzrost rozpoznawalności marki regionu, zwiększenie ruchu turystycznego a także prestiż, który idzie za członkostwem w sieci UNESCO.

Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów obejmuje region
Gór i Pogórza Kaczawskiego.

Jego całkowita powierzchnia to 1290 km².

Poznaj nasz Geopark

Przeczytaj, co nas wyróżnia

Kraina Wygasłych Wulkanów to nieformalne, ale już utrwalone określenie części Dolnego Śląska pomiędzy Legnicą, Jelenią Górą i Strzegomiem, której szczególnym znakiem jest występowanie skał pochodzenia wulkanicznego. Współcześnie nie mamy w Polsce aktywnych wulkanów, a ostatnie erupcje wulkaniczne na ziemiach polskich zdarzyły się kilka milionów lat temu. Geologiczny zapis wulkanizmu jest jednak bardzo bogaty i obejmuje około pół miliarda lat, a w sposób najpełniejszy ujawnia się właśnie w Krainie Wygasłych Wulkanów.

Odsłaniające się w Krainie Wygasłych Wulkanów skały wulkaniczne pochodzą z trzech okresów w przeszłości geologicznej. Najstarszy miał miejsce w najdawniejszych okresach ery paleozoicznej, 400–500 milionów lat temu i miał charakter wulkanizmu podmorskiego. Powstawały wówczas lawy bazaltowe, które w trakcie późniejszych procesów górotwórczych zmieniły się w skały zieleńcowe, zachowały jednak miejscami oryginalny wygląd, z charakterystyczną strukturą poduszkową.

Drugi okres wulkaniczny przypadł na wczesny perm, około 300–280 milionów lat temu. W ówczesnym półpustynnym krajobrazie tworzyły się stożki wulkaniczne i pokrywy lawowe, a typowymi skałami dla tego etapu są riolity i trachybazalty. Z nimi są związane tak typowe dla regionu agaty.

Trzeci okres aktywności wulkanicznej przypadł na przełom paleogenu i neogenu, a więc okres obejmujący przedział 35–15 milionów lat temu. Charakterystyczną skałą dla tego okresu są bazalty, a pozostałościami dawnych wulkanów, zniszczonych już przez późniejszą erozję, są odsłonięte dawne kominy wulkaniczne. Wskutek dużej twardości zastygłej w nich bazaltowej lawy tworzą one wzgórza zwane nekami. Dla bazaltów typowy jest regularny kolumnowy system spękań powstających podczas stygnięcia lawy, widoczny na licznych skałkach i w kamieniołomach.

Kraina Wygasłych Wulkanów nie pokrywa się z jednym regionem geograficznym, a obejmuje tereny zróżnicowane pod względem wysokości, ukształtowania powierzchni, zalesienia i użytkowania ziemi. Jej zachodnia część jest położona w Sudetach i dzieli się na wyższe Góry Kaczawskie na południu i niższe Pogórze Kaczawskie na północy, niewielkie obszary wchodzą w skład Pogórza Wałbrzyskiego. Części skrajnie północna i wschodnia są równinno-pagórkowate. Niewysokie wzniesienia na wschód od Jawora należą do Przedgórza Sudeckiego, pozostałe obszary są częścią Niziny Śląsko-Łużyckiej i w niewielkim zakresie Niziny Śląskiej. Administracyjnie Kraina Wygasłych Wulkanów jest tożsama z obszarem tworzonym przez gminy zrzeszone w Stowarzyszeniu „Lokalna Grupa Działania Partnerstwo Kaczawskie”. Są to gminy Bolków, Krotoszyce, Legnickie Pole, Męcinka, Mściwojów, Paszowice, Ruja, Wądroże Wielkie, Pielgrzymka, Świerzawa, Zagrodno, gmina wiejska Złotoryja oraz miasta Wojcieszów i Złotoryja. W zakres współpracy włączono również miasto Jawor, które wraz z gminą Jeżów Sudecki zadeklarowało swój akces do tworzonego Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów.

Mylne byłoby przypuszczenie, że dawne zjawiska wulkaniczne są jedynym walorem Krainy Wygasłych Wulkanów i powodem, dla którego warto ją odwiedzić. Już sama przyroda nieożywiona oferuje znacznie więcej niż tylko dziedzictwo wulkanizmu, co znalazło najpełniejsze odzwierciedlenie w utworzeniu Geoparku. Znaleźć można tu skałki, jaskinie, głębokie przełomy rzeczne, zapoznać się z niezwykłą wręcz różnorodnością skał i minerałów, a także zobaczyć materialne pamiątki wielowiekowego wykorzystywania zasobów Ziemi przez ludzi.

Niemniej interesujący jest świat roślin i zwierząt, a miarą jego wyjątkowości są ustanowiony we wschodniej części Pogórza Kaczawskiego Park Krajobrazowy „Chełmy” i aż dziesięć rezerwatów przyrody chroniących unikatowe zbiorowiska leśne. Duża część obszaru Krainy Wygasłych Wulkanów jest objęta ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Dziedzictwo kulturowe jest również bardzo bogate i sięga czasów wczesnego średniowiecza, gdy w miejscach o szczególnych walorach obronnych powstawały pierwsze osady i grody. Najbogatsze w obiekty historyczne są miasta: Bolków, Jawor, Świerzawa i Złotoryja, a wśród nich na szczególne podkreślenie zasługuje ewangelicki Kościół Pokoju w Jaworze. W 2001 r. został on wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co jest najwyższym możliwym wyróżnieniem obiektu wzniesionego ludzką ręką. Opactwo benedyktynów w Legnickim Polu ma status Pomnika Historii. Zdecydowana większość miejscowości w Krainie Wygasłych Wulkanów powstała w późnym średniowieczu, jako łańcuchowe wsie rolnicze lub osady handlowe wzdłuż traktów komunikacyjnych. Trwałymi pamiątkami tej odległej przeszłości są nie tylko zabytki architektury, ale także łanowy układ pól, w wielu miejscach dobrze widoczny do dzisiaj. Niemal każda wieś może poszczycić się średniowiecznym rodowodem miejscowego kościoła, choć ich współczesny wygląd jest z reguły późniejszy. Odwiedzając je nie sposób nie zauważyć ozdobnych kamiennych epitafiów dawnych właścicieli. Niestety, los nie obszedł się łaskawie z wieloma pałacami i dworami znajdującymi się w tych miejscowościach. Część stoi w ruinie i czeka na właścicieli, którzy przywrócą im dawny blask, inne zniknęły bezpowrotnie, a o ich istnieniu przypominają tylko podworskie parki, niekiedy z imponującymi pomnikowymi drzewami. W Krainie Wygasłych Wulkanów znajdziemy także imponujące średniowieczne zamki, pozostałości dawnych kopalni, tajemnicze kamienne krzyże, pamiątki toczonych tu bitew i liczne przykłady tradycyjnego budownictwa wiejskiego, z charakterystycznymi konstrukcjami szachulcowymi.

Coraz lepsze zaplecze usługowe i infrastrukturalne – miejsca noclegowe, obiekty gastronomiczne, nowe drogi, gęsta sieć pieszych i rowerowych szlaków turystycznych, ścieżki edukacyjne, ośrodki informacji i umieszczane w interesujących miejscach tablice informacyjne – sprzyjają rozwojowi turystyki, a przyrodnicza i kulturowa różnorodność regionu sprawia, że z łatwością można zaplanować dłuższy krajoznawczo-wypoczynkowy pobyt lub wielokrotne krótsze wizyty. Niniejsza publikacja zawiera krótkie opisy ponad 100 miejscowości i obiektów (wzniesień, rezerwatów przyrody, obiektów dziedzictwa Ziemi), zasługujących na odwiedzenie. Nie pretendują one do wyczerpania tematu i niech będą raczej zachętą i inspiracją do samodzielnego odkrywania skarbów regionu.

Rada Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów została utworzona w celu wspólnego działania Partnerów Geoparku Kraina wygasłych Wulkanów na rzecz rozwoju geoturystyki oraz na rzecz powołania i utrzymania geoparku funkcjonującego na obszarze Polski, a także w sieci europejskich i globalnych geoparków UNESCO. Do zadań Rady należy m.in.: wdrażanie zaleceń Światowej Rady Geoparków UNESCO, opracowanie i wdrażanie Strategii Rozwoju Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów, opieka nad marką Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów oraz koordynowanie działań i projektów związanych z Geoparkiem

Pobierz Regulamin Rady Geoparku

Obejrzyj filmy

Materiały edukacyjne

Mapa Geoparku

Rozmiar: 100MB

Publikacja zrealizowana w ramach operacji pn. „Punkt informacji turystycznej i promocji oferty kulturalnej regionu wraz z biblioteką regionalną w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie”

Przewodnik

Rozmiar: 96MB

Inwentaryzacja Geopunktów

Rozmiar: 4MB

Publikacje zrealizowane w ramach operacji pn. „Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów: nowy produkt turystyczny regionu”

Obie operacje współfinansowane są ze środków Unii Europejskiej w ramach poddziałania 19.2 „Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Operacja realizowana w ramach Strategii Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność na lata 2016-2023, wdrażanej przez Stowarzyszenie „Lokalna Grupa Działania Partnerstwo Kaczawskie”.

Logo Projektów

Historia Geoparku

Rozpoczęcie współpracy partnerskiej pomiędzy Gminą Mściwojów, a innymi gminami, tworzenie nieformalnej „Grupy Partnerskiej Gór i Pogórza Kaczawskiego”

“Stowarzyszenie na rzecz zrównoważonego rozwoju Gminy Mściwojów” zmienia nazwę na “Stowarzyszenie Kaczawskie” i tym samym staje się organizacją partnerską trzech sektorów o zasięgu regionalnym. Rozpoczynają się działania w pilotażowym programie LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Rozpoczęcie budowy Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej w Dobkowie przy wsparciu środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu. Będzie to centrum edukacji i informacji o regionie oraz siedziba przyszłego Geoparku.

Rozpoczęcie działań Sieci Współpracy podmiotów branży turystycznej w regionie. Pracownie artystyczne, rzemieślnicze i gospodarstwa edukacyjne wspólnie przygotowują dla odwiedzających Krainę Wygasłych Wulkanów gości program “Kreatywnego lata” i “Kreatywnych ferii”

29 sierpnia 2015 – Uroczyste otwarcie Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej w Dobkowie. Od tego czasu Stowarzyszenie Kaczawskie rozpoczyna stałą ofertę zajęć geo-edukacyjnych dla grup dzieci i młodzieży szkolnej, grup studentów i dorosłych.

Rozpoczęcie formalnych działań zmierzających do utworzenia Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów na obszarze regionu Gór i Pogórza Kaczawskiego. Podpisanie listu intencyjnego przez włodarzy partnerskich Gmin.

Realizacja wielu działań wizerunkowych związanych z tworzonym Geoparkiem:

  • przygotowanie specjalistycznej inwentaryzacji geologicznej obszaru,
  • wykonanie identyfikacji wizualnej,
  • opracowanie certyfikatu Geoparku,
  • Utworzenie Punktu Informacji Turystycznej oraz zaplecza Geoparku na poddaszu stodoły Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej.
  • Zapoczątkowanie tradycji Święta Geoparku w ostatnim tygodniu Lipca.

Przygotowywanie i złożenie dokumentów aplikacyjnych do Światowej Sieci Geoparków UNESCO.

W dniach 19-23 września geopark odwiedza Oficjalna Misja Ewaluacyjna z ramienia Światowej Sieci Geoparków UNSESCO. Celem wizyta była ocena spełniania przez region poszczególnych kryteriów, które decydują  przynależności do sieci UNESCO Global Geoparks Network. Więcej o wizycie tutaj.

Otrzymanie oficjalnego raportu od Światowego Komitetu Geoparków UNESCO z rekomendacjami, które geopark musi spełnić do 2024 roku aby stać się Światowym Geoparkiem UNESCO.

Rok 2022 to początek wdrażania rekomendacji. Podpisane zostały porozumienia o współpracy z najważniejszymi partnerami w regionie, w tym z Kościołem Pokoju w Jaworze ale też z geoparkami UNESCO z Polski i krajów Grupy Wyszehradzkiej.

Powołanie Rady Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów.

Do jej zadań należy m.in:

  • wdrażanie zaleceń Światowej Rady Geoparków
  • opracowanie i wdrażanie Strategii Rozwoju Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów
  • opieką nad marką Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów
  • koordynowanie działań i projektów związanych z Geoparkiem
  • coroczne uchwalanie wysokości składek i struktury budżetu Geoparku

Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów otrzymał status Światowego Geoparku UNESCO

Aktualności

Konkurs na Geogadżet

Zarząd Stowarzyszenia „Lokalna Grupa Działania Partnerstwo Kaczawskie” ogłasza konkurs na „Geogadżet Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów”. Celem konkursu jest umocnienie, identyfikacja i promocja lokalnej marki Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów poprzez wytypowanie 8…

Spotkanie grupy roboczej branży turystycznej 6/10/2020

W dniu 6 października 2020 w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie miało miejsce spotkanie przedstawicieli branży turystycznej z całego regionu. Dziękujemy jeszcze raz za liczne (było nas 40 osób!) przybycie.…

Aplikacja do UNESCO złożona!

Mamy przyjemność ogłosić, iż 29 listopada 2019 roku Polski Komitet ds. UNESCO zarekomendował naszą aplikację do Światowej Sieci Geoparków UNESCO do International Geoscience and Geoparks Programme. Oznacza to, że dokumentacja…
Warsztaty w Krainie Wygasłych Wulkanów

Edukacja w Geoparku

Od samego początku, edukacja była głównym elementem Krainy Wygasłych Wulkanów. Przez zabawę, kreatywne warsztaty i zajęcia oraz przebywanie wśród natury, wszyscy odwiedzający naszą krainę mogli poznawać jej tajemnice. Nie tylko te, bezpośrednio związane z wulkanami i geologią, ale także te, bliskie każdemu człowiekowi – historię i kulturę regionu, które są bogate i szczególnie warta poznania.

Zobacz miejsca realizujące edukację
przyrodniczą, kulturową i regionalną
w naszym Geoparku

Geopark wspomaga także rozwój nauki

Zobacz jak możemy współpracować w zakresie działalności badawczej.

Partnerzy Geoparku

Partnerami Geoparku są samorządy miast, gmin i powiatów: Bolków, Legnickie Pole, Jawor, Jeżów Sudecki, Mściwojów, Paszowice, Pielgrzymka, Ruja, Świerzawa, Wądroże Wielkie, Wojcieszów, Zagrodno, Złotoryja oraz nadleśnictwa: Legnica, Złotoryja, Jawor, Lwówek Śląski oraz Nadleśnictwo Śnieżka

Zapraszamy do rozmów na temat możliwego partnerstwa przedstawicieli instytucji, organizacji i biznesu regionu Gór i Pogórza Kaczawskiego.

warsztaty w Krainie Wygasłych Wulkanów
Skip to content