Skały osadowe to jeden z trzech podstawowych rodzajów skał. Oprócz nich geolodzy wyróżniają skały magmowe i skały metamorficzne. Wszystkie te skały, w różnorodnych odmianach można oglądać w Górach i na Pogórzu Kaczawskich. Jednak w tej chwili skoncentrujemy się na skałach osadowych. Powstają one w wyniku osadzania się lub wytrącania materiału, który z czasem może, lecz nie musi, przemienić się w twardą skałę. Ze względu na rodzaj materiału i warunki powstawania możemy mówić o skałach osadowych okruchowych, chemogenicznych i biogenicznych.
Wyobraźmy sobie, co się stanie, gdy posoloną wodę w szklance zostawimy w słoneczny, gorący dzień na dworze…..woda odparuje, a na dnie szklanki pozostanie osad z soli. Jest to proces analogiczny do tego, w którym powstają skały chemogeniczne, takie jak na przykład sól kamienna lub pokłady gipsu. Tworzą się one w wyniku wytrącania się małych cząstek soli lub gipsu z roztworów wody morskiej lub jeziornej i osadzają się na dnie zbiornika.
Skały biogeniczne powstają z kolei z nagromadzenia szczątków organizmów żywych. Mogą to być mineralne szczątki różnych martwych zwierząt, np. muszelki małży, pancerze trylobitów czy też glonów, takich jak radiolarie. Osobną grupą są skały powstające na skutek gromadzenia się szczątków roślinnych, czyli torf i różne rodzaje węgli.
Ostatnią grupą są skały okruchowe, których przykładem są właśnie oglądane przez Ciebie skały przy tamie w Świerzawie. Skały okruchowe powstają wskutek osadzania się różnorakich ziaren mineralnych lub fragmentów innych skał. W opisie skał okruchowych najważniejszą sprawą są rozmiary cząstek tworzących skałę. Wielkość ta jest nazywana w geologii frakcją. Jest to po prostu podział różnych ziarenek mineralnych ze względu na ich średnicę w mm. Możemy to porównać do rozmiarów różnych piłek wykorzystywanych w różnych grach, przykładowo możemy mieć bardzo małe piłeczki kauczukowe, trochę większe piłeczki do ping-ponga, piłki tenisowe, znane wszystkim futbolówki i piłki do koszykówki, i wreszcie wielki piłki do skakania! Piłki do wymienionych wcześniej sportów mają określone rozmiary i tak samo jest w przypadku ziarenek mineralnych budujący skały okruchowe. Wyróżniamy (idąc od najmniejszych) frakcję ilastą, pylastą, piaskową, żwirową i głazową. Spójrzmy na rysunek, poniżej, aby zobaczyć jakie rozmiary mają poszczególne frakcje.
Osadzające się cząstki mineralne mogą układać się w laminy, wiele lamin tworzy warstwy, a te z kolei mogą razem występować, jako zestawy warstw lub zbudowane z tych zestawów ławice. Taki układ może się wiele razy powtarzać, zupełnie jak w wielkim torcie z warstwami biszkoptu, kremu i galaretki owocowej.
Skały osadowe okruchowe powstają w środowisku morskim, zarówno przy brzegu, jak i głęboko na dnie morza, w dolinach rzek, czy też w środowisku lądowym, np. na pustyniach, czy też w środowisku lodowców i lądolodów. Czy pamiętasz ze wstępu, w jakim środowisku powstały nasze skały w dolinie Kamiennika?
