Odwrót – sztuka, rzemiosło i ekologia na Dolnym Śląsku

1 dzień temu

13–18 września 2026

Miejsca: Bardo, Dobków, Duszniki-Zdrój, Gaj, Gorzanów, Kłodzko, Zieleniec

Organizatorka: Art Transparent

„Odwrót” to tygodniowe zdecentralizowane wydarzenie artystyczne – anty-festiwal osadzony w małych miejscowościach Dolnego Śląska łączący sztukę współczesną, rzemiosło oraz refleksję ekologiczną. Biorą w nim udział osoby z lokalnych społeczności, regionalne twórczynie i rzemieślniczki, oraz międzynarodowi goście – uczestniczący w projekcie The Big Green, poświęconym zrównoważonemu rozwojowi w kulturze.

Zamiast jednego skumulowanego wydarzenia „Odwrót” proponuje tygodniowy happening realizowanych w kontakcie z naturą i lokalnym dziedzictwem: warsztaty, spacery, spotkania, prezentacje, wykłady, gry edukacyjne oraz wydarzenia integracyjne. Poprzez wizyty studyjne, otwarte pracownie, pokazy i warsztaty artyści zaprezentują swoją praktykę zarówno lokalnej publiczności, jak i międzynarodowym gościom. Przygotowałyśmy artystyczne, hydrologiczne i antropologiczne spacery po Gorzanowie, Bystrzycy, Dusznikach-Zdrój, Kłodzku czy torfowisku pod Zieleńcem. Międzynarodowi goście i gościnie przygotują warsztaty i wykłady o interpretacji dziedzictwa, międzykulturowej komunikacji czy roli wyobraźni w sztuce skierowanej na ochronę środowiska naturalnego.

Proponujemy wytchnienie jako praktykę kulturową – sposób doświadczania sztuki, przyrody i kooperacji poza presją wielkich ośrodków i festiwalowej intensywności. Działania realizowane będą w małych miastach i wsiach w Kotlinie Kłodzkiej i na Pogórzu Kaczawskim w przestrzeniach ważnych dla lokalnej aktywności społecznej i kulturalnej, i we współpracy z lokalnymi organizacjami oraz nieformalnymi grupami mieszkańców. Udział w wydarzeniach jest bezpłatny, na część z nich obowiązują zapisy.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury SYNERGIE. Edycja 2026.

Zadanie pt. „The Big Green Silesia – rzemiosło i dziedzictwo dolnośląskie na międzynarodowym ekologicznym plenerze” dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego.

Projekt “The Big Green” jest dofinansowany ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury (EACEA). Unia Europejska ani EACEA nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Program

terminy: 13-18 września 2026
lokalizacje na Dolnym Śląsku: Bardo, Dobków, Duszniki-Zdrój, Gaj, Gorzanów, Kłodzko, Zieleniec

niedziela | 13 września 2026 | Gorzanów

19:00 | Spotkanie z pochodzącym z Portugalii artystą José Jesus oraz pokaz jego twórczości video

Wieczór otwierający „Odwrót” odbędzie się w Pałacu Gorzanów – zabytkowej przestrzeni, która na czas projektu staje się miejscem spotkania lokalnej publiczności z artystami z różnych części Europy. José Jesus, artysta pochodzący z Portugalii, który przyjechał do Gorzanowa na rezydencję artystyczną, zaprezentuje wybór swoich prac wideo i opowie o swojej praktyce artystycznej. José Jesus uzyskał tytuł magistra sztuki multimedialnej na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Lizbonie (FBAUL). Działa jako artysta, muzyk i producent. Od 2009 roku zajmuje się głównie instalacjami oraz dźwiękiem i muzyką. Należał do kolektywów artystycznych i organizacji, takich jak Alfaia czy 289. W jego pracach łączą się obrazy cyfrowe, dźwięk, materialność i procesy organiczne. Przyglądając się krytycznie relacji między tym, co ludzkie, a tym, co ponadludzkie, José Jesus przedstawia obiekty zaczerpnięte z fikcyjnej antropologii. Obiekty i symbole te nawiązują do zajmowania terytorium – zarówno ziemskiego, jak i kosmicznego – łącząc elementy tradycji przodków z futurystycznymi motywami, co prowadzi nas do spotkania z heterotopią miejsc zajmowanych przez ludzkość.

spotkanie w języku angielskim, tłumaczenie szeptane na j. polski, miejsce: Pałac Gorzanów, wstęp wolny

poniedziałek | 14 września | Gaj, Gorzanów, Kłodzko

10:30–12:00 | Oprowadzanie po Twierdzy Kłodzko w j. angielskim

Wizyta w Twierdzy Kłodzko pozwoli spojrzeć na historię regionu przez pryzmat jednej z jego najbardziej charakterystycznych budowli. Monumentalny kompleks fortyfikacyjny jest miejscem, w którym kolejne warstwy historii Europy Środkowej pozostawiły czytelne ślady w architekturze i krajobrazie miasta. Oprowadzanie w języku angielskim skierowane jest szczególnie do międzynarodowych uczestników projektu i stanowi wprowadzenie do złożonego dziedzictwa Ziemi Kłodzkiej.

start: ul. Tumska 4, obowiązują zapisy: [email protected]

12:30 | Wizyta w Domu rzeźbiarza w Gaju, prowadzi artysta Piotr Makała

Piotr Makała zaprosi uczestników do swojego Domu rzeźbiarza w Gaju – miejsca łączącego przestrzeń życia, pracy i artystycznego eksperymentu. Spotkanie z artystą pozwoli zajrzeć za kulisy praktyki rzeźbiarskiej i porozmawiać o pracy z materiałem, warsztacie oraz świadomym wyborze tworzenia i wytwarzania poza dużym ośrodkiem miejskim. Wizyta wpisuje się w ważny dla „Odwrotu” wątek lokalnych pracowni jako miejsc podtrzymywania i rozwijania wiedzy praktycznej.

miejsce: Gaj 19, dostępne tłumaczenie na j. angielski, obowiązują zapisy: [email protected]

15:30–17:30 | Międzypokoleniowe warsztaty ceramiczne z Mars Erdmann Marsresins

Pałac Gorzanów stanie się pracownią, w której spotkają się uczestnicy w różnym wieku i o różnym doświadczeniu. Warsztaty poprowadzi Mars Erdmann / Marsresins, zapraszając do bezpośredniej pracy z gliną i poznawania jej poprzez dotyk, formowanie i eksperyment. Zajęcia traktują ceramikę nie tylko jako technikę rzemieślniczą, lecz także jako pretekst do wspólnego działania, wymiany umiejętności i zwolnienia codziennego tempa.

miejsce: Pałac Gorzanów, obowiązują zapisy: [email protected]

18:00 | Wykład o roli wyobraźni w projektowaniu zrównoważonego rozwoju w kulturze, prowadzi Philippa P. Thapy

Czy możliwe jest projektowanie bardziej zrównoważonej przyszłości bez wcześniejszego jej wyobrażenia? Philipp P. Thapa przygląda się roli wyobraźni w tworzeniu nowych modeli funkcjonowania kultury i w myśleniu o zmianie społecznej i ekologicznej. Jego wykład w Pałacu Gorzanów połączy perspektywę międzynarodową z jednym z głównych pytań projektu The Big Green: w jaki sposób kultura może nie tylko mówić o zmianie, ale także aktywnie ją współtworzyć.W swojej pracy badawczej Philipp przygląda się m.in. temu, czy doświadczenia osób pracujących twórczo mogą podpowiadać nam, jak radzić sobie z procesami, których rezultatu nie jesteśmy w stanie z góry przewidzieć.

wykład w j. angielskim, tłumaczenie szeptane na j. polski, miejsce: Pałac Gorzanów, wstęp wolny

17:00–19:00 | Warsztaty z plecenia z wikliny dla dzieci, prowadzi Anita Bernacka-Such z Pracowni Wikliny Willow

W Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie dzieci poznają jedno z tradycyjnych rzemiosł wykorzystujących lokalny i odnawialny materiał. Podczas warsztatów prowadzonych przez Anitę Tom-Such uczestnicy nauczą się podstaw pracy z wikliną i wykonają własne niewielkie formy plecionkarskie. Zajęcia łączą pracę manualną z poznawaniem właściwości naturalnych materiałów, wpisując się w edukacyjny i międzypokoleniowy charakter „Odwrotu”.

miejsce: Sudecka Zagroda Edukacyjna, Dobków 66, obowiązują zapisy mailowo: [email protected] lub telefonicznie: 75 617 14 68

wtorek | 15 września | Bardo, Bystrzyca Kłodzka

10:30–16:00 | Architektura powodzi – oprowadzanie biologiczno-hydrologiczne z elementem spływu kajakiem

Bardo i dolina Nysy Kłodzkiej staną się przestrzenią terenowej lekcji o wodzie, krajobrazie i konsekwencjach zmian hydrologicznych. Podczas oprowadzania uczestnicy będą obserwować relacje pomiędzy rzeką, zabudową, roślinnością i sposobami gospodarowania terenem, a część trasy pokonają kajakiem. Bezpośrednie doświadczenie rzeki pozwoli spojrzeć na powódź nie tylko jako katastrofę, lecz także jako proces odsłaniający zależności między działalnością człowieka a funkcjonowaniem ekosystemu.

spotkanie w j. angielskim, zbiórka ul. Grunwaldzka 33, Bardo, obowiązują zapisy: [email protected]

12:30–13:30 | Wizyta w Pracowni Ceramiki Mars Erdmann Marsresins

Wizyta w pracowni Mars Erdmann / Marsresins w Bystrzycy Kłodzkiej pozwoli zobaczyć ceramikę w miejscu, w którym rzeczywiście powstaje. Uczestnicy poznają warsztat, materiały oraz kolejne etapy pracy prowadzące od surowej gliny do gotowego obiektu. Spotkanie zwraca uwagę na znaczenie niewielkich, lokalnych pracowni jako miejsc produkcji, eksperymentu i przekazywania wiedzy o materiale.

miejsce: ul. Wojska Polskiego 24, Bystrzyca Kłodzka, obowiązują zapisy: [email protected]

14:00–16:00 | Międzypokoleniowe warsztaty ceramiczne z Mars Erdmann Marsresins

Po wizycie w pracowni uczestnicy będą mogli sami zmierzyć się z materiałem podczas dwugodzinnych warsztatów ceramicznych. Mars Erdmann / Marsresins poprowadzi zajęcia oparte na praktycznym poznawaniu gliny i swobodnym eksperymentowaniu z formą. Międzypokoleniowy charakter spotkania ma sprzyjać wymianie doświadczeń i uczeniu się poprzez wspólną pracę rąk.

miejsce: ul. Wojska Polskiego 24, Bystrzyca Kłodzka, obowiązują zapisy: [email protected]

środa | 16 września | Dobków

11:00-13:00 | Wizyta w centrum edukacji przyrodniczej w Dobkowie, wykład o przecinaniu się kultury i geologii oraz wprowadzenie do Krainy Wygasłych Wulkanów, prowadzą: Monika Cychowska (Stowarzyszenie Kaczawskie) i Christina Toma (Uniwersytet w Bukareszcie)

Sudecka Zagroda Edukacyjna jest centrum edukacji o Ziemi działającym w samym sercu Krainy Wygasłych Wulkanów i prowadzonym przez Stowarzyszenie Kaczawskie. Podczas spotkania Monika Cychowska ze Stowarzyszenia Kaczawskiego oraz Christina Toma z Uniwersytetu w Bukareszcie pokażą, w jaki sposób geologia wpływa na krajobraz, lokalną kulturę i sposoby opowiadania o regionie. Wykład będzie także wprowadzeniem do dalszej terenowej części programu poświęconej interpretacji dziedzictwa.

spotkanie w j. angielskim, tłumaczenie szeptane na j. polski, miejsce: Sudecka Zagroda Edukacyjna, Dobków 66, obowiązują zapisy: [email protected]

14:30-15:30 | Wizyta w Galerii Pod Aniołem – Ceramika Rodziny Rudnickich

Galeria Pod Aniołem to rodzinna pracownia ceramiczna w Dobkowie, w której tradycja rękodzielnicza spotyka się z edukacją i współczesną działalnością lokalną. Podczas wizyty uczestnicy poznają warsztat Rodziny Rudnickich, ich charakterystyczną ceramikę oraz sposób organizowania pracy w niewielkiej pracowni funkcjonującej poza dużym ośrodkiem miejskim. Spotkanie pokazuje rzemiosło jako żywą praktykę – przekazywaną, rozwijaną i mocno osadzoną w miejscu.

zbiórka: Dobków 104, obowiązują zapisy: [email protected]

14:30-15:30 Wizyta w Kuźni Korzennej, w której odżywają dawne tradycje: wypieku pierników i rzeźbienia w drewnie

Kuźnia Korzenna w Dobkowie przywraca do życia dawne tradycje piernikarskie i pracownia Pana Drewienko – snycerskie, łącząc wypiek korzennych ciast z ręcznym wykonywaniem drewnianych form. Podczas wizyty będzie można poznać proces powstawania pierników oraz zobaczyć, jak wiedza rzemieślnicza może być współcześnie rekonstruowana i przekazywana kolejnym pokoleniom. To przykład miejsca, w którym lokalne dziedzictwo nie jest wyłącznie przedmiotem ekspozycji, ale pozostaje praktykowaną umiejętnością.

zbiórka: Dobków 48A, obowiązują zapisy: [email protected]

15:30–18:30 | Spacer geologiczny i warsztaty z interpretacji – Organy Wielisławskie i Wilcza Góra

Spacer prowadzi przez jedne z najbardziej niezwykłych śladów dawnej aktywności wulkanicznej na Pogórzu Kaczawskim. Monika Cychowska ze Stowarzyszenia Kaczawskiego przybliży geologiczny kontekst odwiedzanych miejsc, a Simana Markovska z Interpret Europe zaprosi uczestników do ćwiczeń z interpretacji dziedzictwa. Połączenie wiedzy terenowej z metodami interpretacyjnymi pozwoli zastanowić się, jak opowiadać o krajobrazie tak, aby budować osobistą relację odbiorców z przyrodą i lokalnym dziedzictwem.

spotkanie w j. angielskim, tłumaczenie szeptane na j. polski, zbiórka: Dobków 66, obowiązują zapisy: [email protected]

17:00-19:00 | Warsztaty ceramiczne dla dzieci w galerii Pod Aniołem

zbiórka: Dobków 104, obowiązują zapisy mailowo: [email protected] lub telefonicznie: 75 617 14 68

czwartek | 17 września | Duszniki-Zdrój, Zieleniec, Dobków

11:00–12:30 | Spacer antropologiczno-przyrodniczy z przewodnikiem po Dusznikach-Zdroju

Spacer rozpocznie się przy Teatrze Zdrojowym i poprowadzi przez Duszniki-Zdrój, pozwalając spojrzeć na miasto równocześnie jak na przestrzeń przyrodniczą, kulturową i społeczną. Oprowadzanie zwróci uwagę na relacje między uzdrowiskowym dziedzictwem, krajobrazem, architekturą i sposobami korzystania z miejscowości przez mieszkańców oraz przyjezdnych. To próba czytania miasta nie jako zbioru pojedynczych zabytków, ale jako żywego środowiska tworzonego przez ludzi i naturę.

spotkanie w j. angielskim, zbiórka: pod Teatrem Zdrojowym im. F. Chopina ul. Zielona 7, Duszniki Zdrój, dostępne tłumaczenie szeptane na j. polski, obowiązują zapisy: [email protected]

13:00 | Warsztaty z równościowej, międzykulturowej komunikacji, prowadzenie: Borut Jerman, PiNA (Słowenia)

Warsztaty odbędą się w Bibliotecznym Centrum Kultury w Dusznikach-Zdroju – lokalnej instytucji tworzącej przestrzeń dla edukacji, animacji i spotkań mieszkańców. Poprowadzi je Borut Jerman, prezes słoweńskiej organizacji PiNA, działającej na styku kultury, edukacji, partycypacji społecznej i współpracy międzynarodowej. Praktyczne ćwiczenia będą poświęcone komunikacji w zróżnicowanych grupach i budowaniu relacji opartych na równości, uważności i wzajemnym szacunku.

spotkanie w j. angielskim, dostępne tłumaczenie szeptane na j. polski, zbiórka: Biblioteczne Centrum Kultury w Dusznikach-Zdroju, ul. Sprzymierzonych 6a, Duszniki-Zdrój, Sala wielofunkcyjna, I piętro, obowiązują zapisy: [email protected]

14:45–17:45 | „Jak gąbka – tajemnice torfu” – performance i oprowadzanie artystyczne po torfowisku na podstawie przewodnika „Jak gąbka”, prowadzi Ania Siekierska

Artystyczna podróż po torfowisku będąca rozwinięciem artystycznego przewodnika „Jak gąbka”. Spacer, podczas którego uczestnicy, za pomocą działań artystycznych nakarmią wyobraźnię. Prowadząca – Artystka Anna Siekierska – postrzega uważne przebywanie i chodzenie jako akt twórczy – tworzymy relację z krajobrazem, z innymi istotami zamieszkującymi przestrzeń przyrodniczą. Podczas wycieczki zostanie przeprowadzone szereg działań uruchamiających różne zmysły takie jak smak, dotyk, słuch dzięki czemu zostanie nawiązany cielesny kontakt z torfowiskiem. Spacer ma formę performancu, w który wplecione są elementy edukacyjne. Artystka łączy działania medytacyjne, eksperymenty kulinarno-perforatywne, ćwiczenia z radykalnej wyobraźni by uczulić uczestników na to co nieznane, fascynujące, ale też potworne.

spotkanie w j. angielskim, tłumaczenie szeptane na j. polski, zbiórka: parking pod Rezerwatem Przyrody Torfowisko pod Zieleńcem, obowiązują zapisy: [email protected]

17:00–19:00 | Warsztaty ceramiczne dla dzieci w galerii Pod Aniołem

Rodzinna Galeria Pod Aniołem w Dobkowie zaprosi najmłodszych uczestników do własnoręcznej pracy z gliną. Warsztaty pozwolą poznać podstawowe właściwości materiału i przekonać się, jak z prostego kawałka gliny powstaje indywidualna forma. Zajęcia są jednocześnie spotkaniem z lokalną tradycją ceramiczną i nauką cierpliwości, uważności oraz swobodnego eksperymentowania.

zbiórka Dobków 104, obowiązują zapisy mailowo: [email protected] lub telefonicznie: 75 617 14 68

piątek | 18 września | Gorzanów, Dobków

11:00–14:00 | „W poszukiwaniu wody” – spacer przyrodniczo-artystyczny i happening z Anną Siekierską

Spacer przyrodniczo-artystyczny podczas którego wspólnie zbadamy dlaczego w miejscach, gdzie było pełno wody, nie ma jej wcale. Spacerując po parku w Gorzanowie natkniemy się na małą architekturę która tworzyła specyficzny wodny krajobraz. Woda w parku została zaprzęgnięta do roli zaskakującej dekoracji – spływała kaskadami, rzeźbiła teren, znikała pod ziemią, by znów się pojawić. Kulminacja wodnego świata miała miejsce w nimfeum. To miejsce naśladujące geologiczne formacje podlegające wodnej erozji. Uczestnicy spaceru zainspirowani zaobserwowanymi podczas spaceru formami stworzą wspólnie z gliny – namułu pozostawionego w parkowej dolinie przez wodę – rzeźby bóstw opiekuńczych. Zaklęcia wodnej równowagi umieścimy w nimfeum.

spotkanie w j. angielskim, zbiórka: dziedziniec Pałacu Gorzanów, dostępne tłumaczenie szeptane na j. polski, obowiązują zapisy: [email protected]

15:30–17:30 | „Animator rozwoju regionalnego” – polska premiera prośrodowiskowej gry karcianej

Pałac Gorzanów stanie się miejscem polskiej premiery gry, która pozwala w praktyczny i angażujący sposób przyjrzeć się dylematom związanym z rozwojem lokalnym. Rozgrywkę poprowadzi Christina Jaritsch z austriackiej organizacji OtoGen, wprowadzając uczestników w mechanizmy podejmowania decyzji dotyczących środowiska, społeczności i przyszłości regionów. Formuła gry pozwoli bezpiecznie testować różne strategie i zobaczyć, jak interesy poszczególnych grup mogą się ze sobą ścierać, ale również prowadzić do współpracy.

spotkanie w j. angielskim, prowadzenie: Christina Jaritsch, OtoGen (Austria), tłumaczenie szeptane na j. polski, miejsce: Pałac Gorzanów, obowiązują zapisy: [email protected]

17:00–19:00 | Międzypokoleniowe warsztaty z plecenia z wikliny, prowadzi Anita Bernacka-Such z Pracowni Wikliny Willow

W Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie odbędą się warsztaty prowadzone przez Anitę Bernacką-Such z Pracowni Wikliny Willow. Uczestnicy poznają podstawy tradycyjnego plecionkarstwa i możliwości wykorzystania naturalnego, odnawialnego materiału w tworzeniu przedmiotów użytkowych i dekoracyjnych. Międzypokoleniowa formuła zajęć podkreśla jeden z głównych tematów „Odwrotu”: przekazywanie praktycznej wiedzy poprzez wspólne działanie.

miejsce: Sudecka Zagroda Edukacyjna, Dobków 66, obowiązują zapisy mailowo: [email protected] lub telefonicznie: 75 617 14 68

18:00 | Wspólna kolacja w kawiarni w Pałacu w Gorzanowie

Wspólna kolacja w pałacowej kawiarni będzie momentem odpoczynku i nieformalnego spotkania po kilku dniach intensywnego programu. Przy jednym stole spotkają się mieszkańcy regionu, artyści, rzemieślnicy oraz międzynarodowi uczestnicy projektu The Big Green. W historycznej przestrzeni Pałacu Gorzanów jedzenie stanie się prostym narzędziem budowania relacji i wspólnoty – równie istotnym dla „Odwrotu” jak warsztaty, wykłady czy działania artystyczne.

miejsce: Pałac Gorzanów, wstęp wolny

19:00 | Międzypokoleniowy wieczorek taneczny w Gorzanowie – lekcja tańców regionalnych i ludowych, degustacja tradycyjnych wypieków

Finał „Odwrotu” będzie miał formę otwartego, międzypokoleniowego spotkania tanecznego w Pałacu Gorzanów. Lekcja tańców regionalnych i ludowych połączy naukę poprzez ruch ze spotkaniem z lokalną tradycją, a degustacja wypieków dopełni wspólnotowy charakter wieczoru. Zamiast klasycznego zakończenia festiwalu proponujemy wspólny taniec – sytuację, w której różne pokolenia, osoby miejscowe i goście mogą spotkać się w atmosferze zabawy i radości.